خانه / استراتژی / آغاز راه مسئولیت اجتماعی سازمان

آغاز راه مسئولیت اجتماعی سازمان

مسئولیت اجتماعی سازمان

شاید یکی از دشواری‎های بحث از مسئولیت اجتماعی سازمان (Corporate Social Responsibility) در ایران این است که آن را بسیار آرمانی می‎پندارند. با آنکه چنین مفاهیمی نزدیک به ده سال است که در کشورمان مطرح شده‎اند، هنوز بسیاری با چشم تردید به آن‌ها می‎نگرند و این آموزه‎ها را دور از شرایط کسب‎وکار ایران می‎دانند. این گفته را بسیار می‎شنویم: “البته مسئولیت اجتماعی سازمان در جای خود بسیار کارساز است، ولی انتظار پرداختن به آن در شرایط کنونی نابجاست” و “این قبیل تفنن‎جات! در جایی دیگر (بخوانید خارجه) طرح شده‎اند و بیشتر به کار خود آن‌ها می‎آیند”. در کنار آن دلایلی هم آورده می‎شود که فاصله پرنشدنی ایران با خارجه را نشان دهند و بگویند هنوز برخی چیزها برای ما خیلی زود است.

بااین‌همه می‎توان ادعا کرد که هر شرکتی، در هر جای جهان و البته ایران، به درجاتی نیازمند پرداختن به جامعه است و حتی مسئولیت اجتماعی می‎تواند عاملی ارزش‎افزا برای سازمان‎ها به شمار آید. بهبود تصویر شرکت، افزایش ارزش نشان تجاری، رضایت کارکنان، رشد پایدار و کاهش هزینه‎ها در بلندمدت از مزایایی است که شرکت‎های بسیاری با بهره‎گیری از آموزه‎های مسئولیت اجتماعی سازمان به آن دست یافته‎اند. در این راستا چند پیشنهاد مطرح می‎شود که می‎تواند نقطه شروع مناسبی برای بسیاری از شرکت‎های تعالی‎جوی ایرانی باشد:

  1. تأکید بر مزیت‎های مشخص و پرهیز از شعارزدگی: پیش‎نیاز بهره‎گیری از مزایای مسئولیت اجتماعی، پرهیز از شعارزدگی و جستجوی مزیت‎های مشخص برای شرکت است. باید به این پرسش پرداخت: در کدام زمینه‎های کاری باید رابطه شرکت با جامعه را بهبود داد. پرداختن به مسئولیت اجتماعی بدون تعیین این مزیت‎های مشخص و تنها با شعارهای کلی راه به‌جایی نمی‎برد. برای روشن شدن بحث اجازه دهید به ذکر یک نمونه ایرانی موفق بپردازیم: یکی از شرکت‎های معدنی در بیانیه استراتژیک خود “ایجاد ارزش برای سهامداران” را مأموریت اصلی سازمان دانسته‎ است. چنین صراحتی در بیان دلیل وجودیِ سازمان اندکی غریب است؛ شرکت‎های ایرانی اغلب “پرداختن به همه ذینفعان”، “ارزش‎افزایی برای جامعه” و گزاره‌های شعاری ازاین‌دست را در مأموریت خود می‎گنجانند. در نگاه اول به نظر می‎رسد که شاید شرکت بالا دغدغه پرداختن به اجتماع و مسئولیت‎پذیری در برابر آن را ندارد و همان رویکرد سودآوری به هر قیمت را دنبال می‎کند. اما هنگامی‌که به سیاست‎های  کلان آن می‎پردازیم: “گزینش تکنولوژی‎های دوستدار طبیعت”، “بهره‎گیری از نیروهای بومی”، “توانمندسازی محلی” و مانند آن که همه در راستای برنامه‎های کسب‎وکار سازمان تدوین شده‎اند ، نتیجه متفاوت است. این شرکت بدون غرق شدن در شعارهای رایج و مدگرایی توانسته است همسویی مناسبی میان کار اصلی خود و جامعه برقرار کند.
  1. تدوین منشور مسئولیت اجتماعی سازمان: گام‎ نخست برای بسیاری از شرکت‎های ایرانی تدوین منشور مسئولیت اجتماعی سازمان (CSR Charter) است که حوزه‎های کلیدی رابطه‎ی سازمان با اجتماع را مشخص می‎کند. شرکت‎ها با چنین سندی می‎توانند به اجماعی مؤثر برای برنامه‎ریزی‎های آینده برسند و مسئولیت خود در برابر جامعه را معنا کنند. هرچند نباید از یاد برد که مشارکت مدیران ارشد در تدوین سند، خلاصه و ساده بودن، پرهیز از شعارهای کلی و پیش‎بینی جلسات بازنگری برای بهره‎گیری مناسب از منشور مسئولیت اجتماعی سازمان اهمیت فراوانی دارند.
  2. بهره‎گیری از چارچوب‎های شناخته‌شده: اصل کلیدی در مسئولیت اجتماعی سازمان این است که هر شرکت باید تفسیر خاص خود را از آن داشته باشد و نسخه‎ای بومی‎شده از آن را به دست دهد.  اما برای شرکت‎هایی که تازه به این مفاهیم پرداخته‌اند، بهره‎گیری از چارچوب‎های شناخته‌شده بسیار کارساز و الهام‌بخش است، سیگما (SIGMA)، ملکول (Molecule)، رینبواسکر (RainbowScore) نمونه‎ای از این چارچوب‎هایند.
  3. همکاری با انجمن‎های مسئولیت اجتماعی سازمان: عضویت در انجمن‎هایی که امکان تبادل تجربه درباره مسئولیت اجتماعی سازمان را فراهم می‎آورند اهمیت فراوانی دارد. آشنایی با دیدگاه‎های تازه، نمونه‎های کاربردی و پروژه‎های مشترک از مزایای این انجمن‎هاست. افزون بر نمونه‎های خارجی مانند CSR Asia، در ایران هم انجمن‎های مسئولیت اجتماعی سازمان فعالیت می‎کنند که می‎تواند نقطه شروع مناسبی برای بسیاری از شرکت‎های ایرانی باشند.
  4. ارزیابی سیاست‎های مسئولیت اجتماعی سازمان: در بسیار از سازمان‎ها که به تازگی به مسئولیت اجتماعی پرداخته‎اند، سازوکار مناسبی برای ارزیابی کارایی و کارآمدی سیاست‎های این حوزه تدوین نشده است؛ اغلب تنها هزینه‎های اجرایی آن‌ها (برای نمونه میزان کمک مالی به خیریه‎ها و نهادهای فرهنگی) ثبت می‎شود ولی اثر آن‌ها کمتر اندازه‎گیری می‎شود.

ازآنجاکه پیش‎نیاز مدیریت مؤثر، اندازه‎گیری درست است، بجاست همزمان با صورت‌بندی سیاست‎ها در حوزه مسئولیت اجتماعی سازمان، سازوکاری هم برای اندازه‎گیری اثر آن‌ها تدوین شود. در همین راستا پیشنهاد می‎شود اگر نمی‎توانید برای یک سیاست، شاخص مناسبی تعریف کنید، آن سیاست به کار شما نمی‎آید و باید رهایش سازید.

تنها با تعریف شاخص‎ها و سنجه‎های درست است که سازمان می‎توان مسئولیت خود در برابر جامعه را به‌درستی به انجام رساند و از منافع آن در کسب‎وکار خود بهره‎مند شود.

این ها را هم ببینید

گای فاکس

مسئولیت اجتماعی سازمان: پیش به سوی کسب‎وکار اخلاقی‎

  این روزها می‌توان صدای معترضانی را شنید که سودای فتح دژ وال‎استریت را در ...